باشد زود تشنگى دست مىدهد و هرگاه مادهء گرمى مانند صفرا در خود بيمار وجود داشته باشد تشنگى زودزود پيش مىآيد . ممكن است گاهى عوامل مخالف آنها نيز در كار باشند و تشنگى را به تاخير اندازند . به‌هرحال اگر ديدى كه شخص داروخور بسيار تشنه است و اسهالش اندك نيست اسهال را متوقف كن . اگر دانستى كه عوامل تشنگىآور فورى وجود دارد بانتظار تشنگى زياد نباش و اسهال را بند بياور . زمان بند آوردن را ممكن است از مقدار ماده دفعى كه بيمار بيرون ريخته است تشخيص دهى . كسى كه مسهل را جهت دفع صفرا خورده است چنانچه اسهالش به دفع بلغم بيانجامد بدان كه در وى اسهال بافراط كشيده است . بدتر از آن حال كسى است كه در او اسهال به ريختن سودا انجاميده باشد . ليكن خون آمدن پىدرپى اسهال خطرناك‌تر از همه است و عواقب وخيمى دارد . در مورد كسى كه بر اثر خوردن دارو به درد شكم دچار مىشود به مبحث « شكم‌درد » كه در كتاب‌هاى جزئى آمده است مراجعه شود . فصل هفتم - علاج اسهال مفرط اگر رگ‌ها ناتوان باشند يا دهانهء آنها گشاد باشد « 247 » يا داروهاى مسهل دهانهء آنها را به سوزش درآورده باشند و اگر بدن بر اثر دارو يا مواد ديگرى كه عملش با دارو مشابه است به سوء مزاج گرفتار آيد ، اسهال به افراط مىانجامد . اگر اسهال بافراط انجاميد دست و پاها را در بالا و پائين به بند و از زير بغل و بيخ ران‌ها شروع كن و پائين بيا و وادار كن بيمار كمى ترياق يا كمى فلونيا تناول كند . اگر ممكن است بيمار را در حمام به عرق كردن وادار كن يا آب گرم را در زير لباس‌هايش قرار ده كه بخارش سبب عرق كردن شود ليكن سر بيمار بايد بيرون باشد . وقتى بيمار زياد عرق كرد بايد داروى بندآورنده بخورد ، ماساژ كند و عطرهاى رياحين و صندل و كافور و آب‌ميوه استعمال كند ؛ اندام‌هاى بيرونى را بوسيله مالش گرم كند و حتى اگر نياز باشد حجامت با آتش ( بادكش ) در زير دنده‌ها و بين دو شانه قرار دهد . بادكش اندام‌ها را فشار مىدهد و كار را تسهيل مىكند و گرمى آن سختى اندام‌ها را نرم مىنمايد . اين نوع بيماران ، بايد با بو كردن مواد خوش‌بو تقويت شوند ، مواد بندآورنده‌ها كعك ( كيك ) را با شراب ريحانى تناول كنند . شراب آنها بايد گرم باشد و قبل از آن نان و آب انار بخورند . قاووت و پوستهء خشخاش كوبيده نيز برايشان مفيد هستند . اگر سه درهم تخم ترتيزك بيابانى را در آب بجوشانند و با دوغ بپزند تا سفت شود و به بيمار دهند ، داروى بسيار خوب و مجرب است .

--> ( 247 ) - نسخه انگليسى : « اسهال زياد معمولا نتيجه ضعف عروق و گشادى گذرگاهها است » .